Бугунги кунда мамлакатимизда барча соҳалар қатори нотариат тизимида ҳам рақамлаштириш жараёнлари жадал суръатларда олиб борилмоқда. Аҳолига ҳуқуқий хизмат кўрсатиш сифатини ошириш, фуқароларнинг вақти ва маблағини тежаш мақсадида «E-Notarius.uz» портали орқали масофавий (онлайн) нотариал хизматлар кўрсатиш йўлга қўйилди.

Ушбу маърузамизда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 2020 йил 30 мартда 3235-сон билан рўйхатга олинган «Нотариуслар томонидан нотариал ҳаракатларни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги йўриқнома»га киритилган сўнгги ўзгартиришлар ва онлайн тарзда амалга оширилиши мумкин бўлган нотариал ҳаракатлар турлари ҳақида батафсил тўхталиб ўтамиз.

Йўриқномага киритилган янги қўшимча ва ўзгартиришлар натижасида нотариал ҳаракатларни видеоконференцалоқа (ВКА) орқали масофадан туриб амалга оширишнинг ҳуқуқий ва амалий механизми тўлиқ яратилди.

Киритилган ўзгартиришларга кўра, эндиликда:

• Идентификация жараёни: Нотариус томонидан фуқаронинг шахси масофадан туриб, Давлат персоналлаштириш марказининг маълумотлар базасидан фойдаланган ҳолда Face-ID (юзни таниш) тизими орқали автоматик тарзда тасдиқланади.
• Имзолаш тартиби: Ҳужжатлар фуқаронинг Электрон рақамли имзоси (ЭРИ) ёки мобил телефон рақамига келадиган SMS-тасдиқлаш коди ҳамда биометрик идентификация орқали имзоланади.
• Экстерриториаллик тамойили: Онлайн нотариал ҳаракатларни амалга оширишда мурожаат қилувчи қайси ҳудудда (ҳатто хорижда) бўлишидан қатъи назар, ўзи хоҳлаган нотариусни танлаш ҳуқуқига эга бўлди.

Онлайн (масофавий) тарзда амалга ошириладиган нотариал ҳаракатлар турлари

Бугунги кунда Йўриқнома асосида 18 турдаги нотариал ҳаракатларни масофадан туриб, нотариал идорага бормасдан амалга ошириш имконияти мавжуд. Уларнинг асосийлари қуйидагилардан иборат:

1. Ариза ва розиликларни тасдиқлаш:

• Вояга етмаган фарзандни чет элга олиб чиқиш учун ота ёки онанинг розилик аризаси;
• Эр-хотиннинг умумий биргаликдаги мулкини тасарруф этишга (сотиш, ҳадя қилиш, гаровга қўйиш) розилиги;
• Меросдан воз кечиш ёки меросни қабул қилиш тўғрисидаги аризалар;
• Турар жойга доимий ёки вақтинчалик рўйхатга қўйиш (прописка) учун мулкдорнинг розилик аризаси.

2. Ишончномаларни расмийлаштириш:

• Автотранспорт воситаларини бошқариш ва тасарруф қилиш учун ишончномалар;
• Кўчмас мулк объектларини (уй-жой, ер участкаси) бошқариш ва тасарруф этиш бўйича ишончномалар;
• Суд, банк ва бошқа давлат идораларида вакиллик қилиш учун бериладиган ишончномалар.

3. Шартномаларни тасдиқлаш:

• Турар жой ва нотурар жой ижара шартномалари;
• Қарз шартномалари (тарафларнинг иккиси ҳам онлайн тарзда видеоконференцалоқага чиққан ҳолда);
• Текин фойдаланиш (ссуда) шартномалари.

4. Бошқа нотариал ҳаракатлар:

• Фуқаронинг тирик эканлиги ёки муайян жойда эканлиги фактини тасдиқлаш;
• Ҳужжатларнинг бир тилдан бошқа тилга қилинган таржимасининг тўғрилигини шаҳодатлаш;
• Ҳужжатларнинг нусхалари ва улардан олинган кўчирмалар тўғрилигини тасдиқлаш.

Онлайн нотариал хизматларнинг афзалликлари

• Вақт ва маблағ тежамкорлиги: Фуқаролар нотариал идорага бориб, навбат кутиб ўтирмайди. Йўл кира ва бошқа сарф-харажатлар тежалади.
• Қулайлик: Дунёнинг исталган нуқтасидан туриб, интернетга уланган смартфон ёки компьютер орқали хизматдан фойдаланиш мумкин. Айниқса, чет элда ишлаётган юртдошларимиз учун бу катта қулайликдир.
• Хавфсизлик: Биометрик идентификация (Face-ID) орқали шахснинг тасдиқланиши сохталаштириш ва фирибгарлик ҳолатларининг олдини олади. Нотариус билан суҳбат жараёни аудио ва видео форматда ёзиб олинади ва тизимда сақланади.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш жоизки, 3235-сонли Йўриқномага киритилган бу ўзгартиришлар фуқароларимиз учун чинакам маънода замонавий ва тезкор ҳуқуқий хизматлар даврини бошлаб берди. Бизнинг вазифамиз — ушбу яратилган рақамли имкониятларни аҳоли ўртасида кенг тарғиб қилиш, уларга порталдан қандай фойдаланишни амалий тарзда тушунтириш ва жамиятимизда ҳуқуқий маданиятни янада юксалтиришдан иборатдир.

Эътиборингиз учун раҳмат!